مشخصات خاموش کننده ها :
وزن
وزن خاموش کنندههای دستی متفاوت میباشد، از یک کیلو گرمی تا ۱۴ کیلو گرمی یا ۱۴ لیتری آن وجود دارد به طوری که یک نفر به راحتی بتواند آن را حمل نماید . انواع بزرگ تر این وسیله به دلیل وزن زیاد بر روی چرخ قرار گرفته و گاهی اوقات بعضی از آنها در جای مشخصی به صورت ثابت نصب می گردند که دیگر لفظ دستی به آن گفته نمیشود و به عنوان کپسولهای آتش نشانی چرخدار شناخته میشوند. از انواع خاموش کنندههای دستی با توجه به ظرفیت و نوع مواد داخل آن می توان در حریقهای کوچک و مختلف استفاده نمود .
انواع مواد اطفاء حریق خاموش کنندهها
با توجه به کاربرد متفاوت خاموش کنندهها و از طرفی با توجه به متفاوت بودن مواد در حال احتراق، مواد اطفاء کننده نیز متفاوت می باشند . پنج نوع مواد اطفاء کننده با کار برد متفاوت در خاموش کنندههای ذیل وجود دارد :
۱- خاموش کنندههای محتوی آب WATER FIRE EEXTINGUISHER
۲- خاموش کنندههای محتوی پودرPOWDER FIRE EEXTINGUISHER
۳- خاموش کنندههای محتوی گاز CARBON DIOXIDE FIRE EEXTINGUISHER
۴- خاموش کنندههای محتوی کف EEXTINGUISHER FOAM FIRE
۵- خاموش کنندههای محتوی مواد هالوژنه HALOGENATED FIRE EEXTINGUISHER
تامین فشار در خاموش کنندهها
در گذشته جهت اطفاء حریق از سطل شن یا قوطیهای محتوی پودر استفاده می کردند، بدین صورت که عامل فشار جهت تخلیه این مواد وجود نداشت و شخص مجبور بود که با دست آن را بر روی آتش بپاشد، اما امروز جهت پرتاب مواد اطفاء کننده از عوامل فشار که در درون سیلندرها وجود دارد استفاده می کنند که آن عوامل به شرح زیر می باشند :
۱- فشار هوا از طریق فشردن هوای خشک به داخل سیلندر
۲- فشار یک گاز بی اثر مانند N۲ و یا CO۲ که در داخل کارتریج قرار دارد
(CARTRIDGE) ۳- فشار درونی ماده خاموش کننده مانند CO۲
طرز عمل سیلندرهای خاموش کننده
خاموش کنندهها به دو طریق عمل می کنند به صورت مستقیم و به صورت واژگون، البته روش واژگون مربوط به خاموش کنندههای قدیمی تر سودا اسید و یا فوم شیمیایی میباشد .
الف) روش واژگون :
در این روش برای خارج شدن ماده اطفائیه از خاموش کننده باید آن را به صورت واژگون (سر و ته ) گرفت در غیر اینصورت ماده اطفائیه خارج نمی شود و فقط عامل فشار آن تخلیه می گردد . جهت شناسایی این نوع خاموش کنندهها یک دستگیره تا شونده در ته سیلندر وجود دارد .
ب) روش مستقیم :
در این نوع خاموش کنندهها احتیاج به واژگون کردن خاموش کننده نمی باشد و بایستی از دستگاه به صورت مستقیم استفاده کرد. توجه گردد که در صورتی که خاموش کننده ای را که عملکرد آن مستقیم است واژگون کنیم عامل فشار آن از نازل NOZZLE خارج میشود و اگر خاموش کننده نوع واژگون را مستقیم نگه داریم همین عمل انجام میشود .
قدرت پرتاب
برای اینکه بتوان با رعایت فاصله مناسب با آتش مواد اطفائیه را بر روی آتش پاشید، خاموش کننده باید قدرت پرتاب داشته باشد که معمولاً حداقل آن ۲ متر و حداکثر آن ۷ متر میباشد .
درصد تخلیه: درصد تخلیه مواد خاموش کننده در شرایط عادی و شارژ کامل دستگاه متفاوت میباشد . این درصد برای خاموش کنندههای آب، کف، دی اکسید کربن و مواد هالوژنه ۹۵٪ و برای خاموش کنندههای پودری ۸۵٪ میباشد .
زمان تخلیه: این زمان در خاموش کنندهها با توجه به مواد اطفائیه و وزن یا حجم آنها متفاوت است . حداقل زمان تخلیه ۸ ثانیه و حداکثر آن ۶۰ ثانیه میباشد .
آزمایش فشار در خاموش کنندهها
برای اطمینان از وجود فشار کافی در درون خاموش کننده معمولاٌ آزمایشهایی به شرح زیر انجام می گیرد : الف ) وزن کردن : کارتریج را از خاموش کننده جدا کرده و وزن می کنیم در صورتی که بیش از ۱۰٪ از وزن گاز محتوی آن کم شده باشد بایستی مجدداٌ شارژ گردد . ب) فشار سنج : خاموش کننده هایی که به وسیله هوای فشرده کار می کنند، فشار درون سیلندر به وسیله فشار سنج موجود بر روی آن نشان داده میشود . ج) آزمایش محلولها : خاموش کننده هایی که فشار آنها از طریق تولید گاز در اثر واکنش شیمیایی دو ماده تأمین میشود، سنجش گاز تولیدی بدین صورت انجام میگردد که مقداری از مواد شیمیایی موجود در سیلندر را با هم ترکیب کرده و مقدار گاز تولید شده را محاسبه می کنند .
حفاظت از خورندگی بدنه سیلندر خاموش کننده:خطری که در خاموش کننده هاوجود دارد ضعیف شدن ضخامت بدنه کارتریج در اثر زنگ زدن و خورده شدن فلز از داخل و یا خارج میباشد . برای جلوگیری از زنگ زدگی معمولاٌ به طریق ذیل بدنه کارتریج را محافظت می کنند . الف) استفاده از فلز ضدزنگ ب) پوشاندن سطح داخل و خارج با یک ماده ضد زنگ ج) کشیدن روکش پلاستیک از درون بدنه یا روی کارتریج
آزمایش بدنه: در زمان ساخت بدنه خاموش کنندهها را مورد آزمایش قرار می دهند تا از مقاومت آنها در برابر فشار اطمینان حاصل گردد . الف) آزمایش مکانیکی نشت کردن ب) آزمایش در رابطه با حداقل ضخامت بدنه ج) آزمایش از هم پاشیدگی ( از هم گسیختگی ) د) آزمایش فشار کارکرد (فشار کارکرد حداکثر فشاری است که بدنه خاموش کننده در حالت عادی کار تحمل میکند و مقدار آن حدوداٌ نصف فشاری است که بدنه با آن آزمایش می شود.)
آزمایشهای معمول
کلیه خاموش کنندهها می بایست به وسیله مصرف کننده یا کارخانه سازنده مورد آزمایش قرار گیرند . الف) بازدید ماهیانه : این بازدید با توجه به شرایط آب و هوای هر منطقه از یک ماه تا سه ماه یک بار انجام میگردد که در این حالت خاموش کننده به صورت ظاهری و از نظر سالم بودن پلمپ، قرار داشتن در محل خود، کم نشدن فشار، سالم بودن نازل و ضربه نخوردن مورد بازدید قرار می گیرد .
ب) بازدید سالیانه : برای اطمینان از عملکرد مواد اطفائیه درون خاموش کننده بر روی حریق بایستی بعضی از آنها در حریقهای تمرینی و آموزشی مصرف کرده و سپس خاموش کننده را شارژ و جهت استفاده آماده نمود .
ج) آزمایش بدنه در مقابل فشار : با توجه به استاندارد یا توصیه کارخانه سازنده هر چند سال یک بار ( معمولاٌ ۵ سال ) بدنه خاموش کننده در مقابل فشار از نظر میزان مقاومت آزمایش هیدرواستاتیک میگردد .
انواع خاموش کنندهها
خاموش کنندههای آبی
این گونه خاموش کنندهها دو نوع اند : خاموش کنندههای آب تحت فشار این گروه از خاموش کنندههای دستی معمولاٌ دارای ظرفیت ۹ لیتری یا بیشتر آب خالص می باشند و برای استفاده در آتش سوزیهای گروه A مورد استفاده قرار می گیرند . یکی از مشکلاتی که این نوع خاموش کنندهها دارند آن است که در مناطقی که درجه هوای آن کمتر از ۴ درجه سانتیگراد ( ۴۰ درجه فارنهایت )می باشد به دلیل یخ زدن آب غیر قابل استفاده میباشد . کارخانههای سازنده جهت رفع این مشکل در مناطق مذکور به جای آب از محلول ضد یخ مخصوص استفاده می کنند که حتی در برودت ۴۰- درجه سانتیگراد قابل استفاده می باشند .
قدرت پرتاب این نوع خاموش کننده ۷ متر طبق استاندارد انگلیس بوده ولی در استاندارد آمریکا قدرت پرتاب آن ۱۰ تا ۱۲ متر تعیین گردیده است . از این نوع خاموش کننده می توان بصورت متناوب استفاده نمود . مدت زمان تخلیه آن بصورت مداوم طبق استاندارد انگلیس ۶۰ ثانیه و طبق استاندارد آمریکا ۵۵ ثانیه میباشد . فشار مورد نیاز برای تخلیه از هوای فشرده شده در درون خاموش کننده تأمین میگردد . ( این نوع خاموش کنده در زمان شارژ کامل دارای ۱۰ بار یا PSI۱۵۰ فشار میباشد )
چون بدنه این نوع سیلندر تحت فشار مداوم قرار دارد باید مقاومتی برابر با ۴۰ اتمسفر (PSI600 ) را دارا باشد . معمولاٌ بر روی درپوش خروجی این نوع خاموش کنندهها فشار سنج قرار دارد. فشارسنج مذکور معمولاٌ به دو منظور به کار برده میشود :
۱) فشار درون سیلندر را مشخص می نماید . ۲) از آنجائی که سیلندر فاقد شیر ایمنی است در صورتی که فشار درون سیلندر خاموش کننده به هر دلیلی افزایش یابد و از حد معمول بیشتر گردد فشارسنج از هم پاشیده و فشار سیلندر تخلیه میگردد . معمولاٌ شیر خروجی این نوع خاموش کنندهها به صورت اهرمی است و جهت جلوگیری از تخلیه آن یک پین که سر آن بصورت گرد است در زیر اهرم قرار می دهند که اصطلاحاٌ به آن ضامن گفته میشود . جهت استفاده از این خاموش کنندهها می بایست ابتدا ضامن را بیرون کشیده، سپس با قرار گرفتن در موقعیت مناسب نسبت به حریق، با یک دست خاموش کننده را گرفته و با دست دیگر نازل را و سپس با فشار بر اهرم مربوطه محتویات خاموش کننده بر روی آتش ریخته شود .
جهت حصول اطمینان از عملکرد این نوع خاموش کننده هر ماه یکبار بازدید ظاهری از خاموش کننده انجام دهید .در بازدید، از طریق فشارسنج فشار داخلی سیلندر را مشاهده کرده و از سالم بودن دستگاه از لحاظ ضربه دیدگی، سالم بودن شیر و پلمپ و همچنین سالم بودن شیلنگ آن اطمینان حاصل نمائید . در صورت امکان سالی یک بار در حریق آموزشی از آن استفاده و مجدداٌ شارژ گردد . هر دو سال یکبار بدنه خاموش کننده باید با فشار معینی ( ۲۴ بار / ۳۰۰ الی PSI 350 ) تحت آزمایش هیدرواستاتیک قرار گرفته تا از سالم بودن آن اطمینان حاصل گردد .
خاموش کنندههای آب و گاز
این نوع خاموش کننده هم مانند خاموش کننده آب تحت فشار میباشد، یعنی محتوی سیلندر آب و یا محلول ضد یخ است و آن خالی می باشد. به طور کلی در هر دو نوع خاموش کننده جهت جلوگیری از زنگ زدگی داخل سیلندر را با لایه ای نازک از پلاستیک یا ماده ضد زنگ می پوشانند . تفاوت این دو نوع خاموش کننده در نوع عامل فشار آنها میباشد . جهت تأمین فشار مورد نیاز در این نوع خاموش کننده از گاز CO۲ تحت فشار در یک سیلندر کوچک به نام کارتریج استفاده میشود . خاموش کننده آب و گاز عموماٌ غیر قابل کنترل است، به این معنی که گاز ذخیره شده در کارتریج وقتی که آزاد شد غیر قابل برگشت میباشد . مقدار تخلیه هر دو نوع خاموش کنده ۹۵٪ در زمان شارژ کامل میباشد . نوعی از همین خاموش کننده وجود دارد که نازل آن دوش مانند است و آب را به صورت مه به بیرون ارسال میکند . استاندارد انگلیسی قدرت پرتاب این نوع خاموش کننده را ۴ متر تعیین نموده است.
جهت اطمینان از عملکرد این نوع خاموش کننده هر ماه یک بار از خاموش کننده بازدید کنید، بدین صورت که با احتیاط درپوش را باز کرده و کارتریج را از سیلندر بیرون بیاورید، سپس آن را وزن کرده، در صورتی که بیش از ۱۰٪ از وزن گاز که روی کارتریج نوشته شده است کم شده باشد بایستی مجدداٌ آن را شارژ نمود . پس از آن بدنه، کفه، میله ضربه، سوزن، واشر و راه خروج را کاملاٌ بازدید کنید . سیلندر خاموش کننده بایستی هر ۲ الی ۵ سال یک بار آزمایش شود تا از سالم بودن آن اطمینان حاصل گردد .
خاموش کنندههای پودری
پودر خاموش کننده عبارت است از مخلوطی از گرد بعضی مواد شیمیایی که جهت خاموش کردن آتش بکار می رود . در گذشته نحوه استفاده از پودر خاموش کننده بدین صورت بوده است که تعدادی قوطی یا ظروف به اشکال مختلف را از پودر پر کرده و در جاهای مناسب قرار می داده اند و با شروع آتش سوزی افراد درب قوطیها را باز کرده و پودر آن را بر روی آتش می پاشیدند . با گذشت زمان برای پاشیدن پودر بر روی آتش دستگاههای خاموش کننده پودری طراحی و ساخته شد .
انواع پودرهای خاموش کننده: ۱- پودر شیمیایی که برای اطفاء حریق غیر فلزات کلاس A و B و C بکار می رود. ۲- پودر خشک که برای اطفاء حریق فلزات کلاس D بکار می رود .
پودر شیمیایی: پودر شیمیایی خود به دو گروه تقسیم میشود : الف) پودر شیمیایی معمولی که پایه آن بی کربنات سدیم، بی کربنات پتاسیم، بی کربنات اوره پتاسیم و پتاسیم کلراید میباشد و برای اطفاء حریق کلاسهای B و C مناسب میباشد . ب) پودر شیمیایی چند منظوره که برای اطفاء حریق کلاسهای B و C مناسب میباشد و پایه آن فسفات آمونیوم میباشد .
پودر خشک: پودر خشکی که برای اطفاء آتش سوزیهای فلزات قابل اشتعال مانند سدیم، منیزیم، آلومینیوم و غیره مناسب میباشد خود بر چند نوع است : ۱) نوع S – ترکیبی است از کلرور سدیم، کلرور پتاسیم و کلرور باریم که پس از ریختن بر روی آتش یک پوسته ضخیم روی آتش ایجاد کرده و حریق را خاموش میکند . ۲) نوع C – ترکیبی است از گل خشک و گرافیت و کلرور سدیم و خون خشک شده حیوانات . نوع دیگری از این نوع خاموش کننده وجود دارد که پایه آن سدیم کلراید به اضافه ترموپلاستیک است .
عامل فشار: در تخلیه خاموش کنندههای پودری به طور کلی دو روش جهت تخلیه خاموش کنندههای پودری وجود دارد . ۱) خاموش کنندههای پودر و هوا ۲) خاموش کنندههای پودر و گاز
خاموش کنندههای پودر و هوا
حجم سیلندر پودر و دیگر آن هوای خشک یا نیتروژن میباشد و در زمان شارژ فشار آن ۱۰ بار ( PSI 150 ) میباشد . به دلیل اینکه پودر در داخل خاموش کننده به طور دائم تحت فشار میباشد احتمال کلوخه شدن در آن زیاد است . بنابراین هر از گاهی لازم است خاموش کننده را سر و ته نموده و مجدداٌ در جای خود بگذاریم . اغلب بر روی این خاموش کننده فشار سنج وجود دارد که فشار درون سیلندر را نشان می دهد . این خاموش کننده از نوع قابل کنترل بوده و در وزنهای مختلف از ۵/۰ کیلویی تا ۱۴ کیلویی ( ۱ تا ۳۰ پوند ) وجود دارد . زمان تخلیه بستگی به وزن مواد محتوی دارد به طوری که از ۸ ثانیه تا ۱۴ ثانیه میباشد و مقدار تخلیه آن در زمان شارژ حداقل ۸۵٪ است . قدرت پرتاب این خاموش کننده ۶ متر است و جهت آتشهای کلاسهای مختلف به کار می رود .
هر ماه یک بار بازدید ظاهری از خاموش کننده به عمل آید و در این بازدید فشار درون سیلندر را از روی فشار سنج مشاهده و سپس بدنه و پلمپ را بازدید کنید . در صورت امکان سالی یک بار در حریق آموزشی از خاموش کننده استفاده شود .
خاموش کنندههای پودر و گاز
این نوع خاموش کنندهها خود به دو گروه تقسیم می شوند . الف ) کارتریج داخل ب ) کارتریج بیرون
الف ) کارتریج داخل : عامل فشار در این نوع خاموش کنندهها گاز CO۲ میباشد که در داخل یک سیلندر کوچک قرار دارد که این سیلندر زیر درپوش و در داخل سیلندر خاموش کننده قرار گرفته است، در موقع استفاده با فشار اهرم راه خروج گاز از داخل کارتریج باز و گاز، محتویات داخل سیلندر را تحت فشار قرار داده و به بیرون م راند .
ب ) کارتریج بیرون : در این نوع محتوی گاز CO۲ خارج از استوانه قرار گرفته و مجرای خروجی گاز کارتریج به بدنه خاموش کننده وصل میشود که عملکرد آن هم ضربه ای هم فلکه ای هم اهرمی است . کارتریج هایی که در خارج بدنه قرار می گیرند دارای سوپاپ عملکرد بوده و گاز کارتریج آز آن در صورت لزوم تخلیه میشود . در خاموش کنندههای پودری کارتریج دار چنانچه به هر صورت گاز وارد سیلندر شد و مقدار کمی از پودر آن مصرف گردید نمی توان برای استفاده بعدی به آن اطمینان کرد . بنابراین باید گاز داخل سیلندر را تخلیه و سپس درپوش را باز کرده و کارتریج آن را تعویض کنید . جهت تخلیه گاز از درون سیلندر کافی است خاموش کننده را سر و ته نموده و اهرم آن را فشار دهید تا تمام گاز خارج گردد .
طریقه کار با خاموش کننده پودر و گاز کارتریج بیرون: در نزدیکی محل آتش سوزی خاموش کننده را روی زمین گذاشته، ضامن را آزاد کنید سپس لوله لاستیکی را از گیره خارج و آن را با دستگیره با هم نگه دارید بدون آنکه بدن یا سر و صورت خود را در مسیر سوپاپ ایمنی خاموش کننده قرار دهید شیر گاز را باز کنید . ( در نوع ضربه ای ضربه بزنید ) . سپس با یک دست نازل را و با دست دیگر خاموش کننده را گرفته و با فشار بر روی اهرم نازل، پودر را بر روی آتش بپاشید .
طریقه کار کردن با خاموش کننده پودر و گاز کارتریج داخل: در این نوع خاموش کننده کارتریج در داخل بدنه سیلندر و زیر درپوش قرار می گیرد . هنگامی که ضامن را بیرون کشیدید اهرم را فشار دهید تا گاز از داخل کارتریج وارد بدنه سیلندر شود، سپس با یک دست نازل را گرفته با دست دیگر اهرم را فشار دهید تا پودر روی آتش پاشیده شود .
آزمایشهای مقرری خاموش کنندههای پودر و گاز: هر یک ماه یک بار درب سیلندر را باز نموده از کلوخه نشدن پودر مطمئن شوید . از باز بودن خروجی سیلندر همچنین سالم بودن لوله لاستیکی اطمینان حاصل کرده، کارتریج را وزن نموده تا از شارژ بودن آن مطمئن شوید، چنانچه بیش از ۱۰٪ از وزن گاز درون آن کم شده باشد مجدداً شارژ کنید . در صورت امکان سالی یک بار در حریق آموزشی از خاموش کننده استفاده کنید و مجدداً شارژ نمائید . ( هر کارتریج با ۱۱۰ گرم گاز CO۲ پر شده است .)
خاموش کننده گازی CO۲
از گذشته دور تاکنون این گاز بعنوان یک گاز ضد حریق در دستگاههای ثابت اتوماتیک مورد استفاده قرار می گرفته است . گاز CO۲ دارای خواص زیر می باشد: گازی است غیر قابل اشتعال، بدون بو، خنثی، غیر سمی باعث فساد نشده، هادی جریان الکتریسیته نبوده، وزن آن ۵/۱ برابر هوا میباشد و به همین خاطر در موقع اطفاء به نحوی سطح آتش را پوشانده و جانشین اکسیژن میشود و در نتیجه عمل اطفاء به نحو احسن انجام میشود . حجم سیلندر خاموش کننده محتوی گاز CO۲ است که تحت فشاری در حدود ۶۰-۵۵ اتمسفر ( PSI ۹۰۰-۸۰۰ ) بصورت مایع درآمده و در سیلندر قرار گرفته است . فضای خالی جهت انبساط گاز وجود دارد، چون بدنه خاموش کننده می بایست فشار زیادی را متحمل شود بنابراین آن را یک تکه و بدون درز و جوش می سازند . اگر جنس آن فولاد باشد وزن کلی آن زیاد شده ولی در صورتی که جنس آن از آلومینیوم باشد وزن آن نسبتاً کمتر خواهد بود . انواع دستی این خاموش کننده با ظرفیتهای ۱ تا ۶ کیلوگرم ( ۱۲-۲ پوند ) ساخته میشود . در ظرفیتهای بیشتر بصورت چرخ دار و یا دستگاههای ثابت اتوماتیک طراحی و مورد استفاده قرار می گیرد . به دلیل این که گاز CO۲ در محل مصرف هیچ اثری از خود به جای نمی گذارد بیشتر در محلهای سر بسته و جهت اطفاء حرقهای کلاس B و C وسایل الکتریکی و دستگاههای کامپیوتری و بطور کلی وسایل برقی مورد استفاده قرار می گیرد . این خاموش کنندهها معمولاً قابل کنترل هستند، نازل خاموش کننده گاز CO۲ به شکل قیفی یا شیپوری است و علت آن نیز این است که از سرعت زیاد گاز به هنگام خروج جلوگیری کرده و به آن اجازه انبساط داده میشود و از ایجاد صدای زیاد نیز جلوگیری میکند . لازم به ذکر است که یک پوند گاز CO۲ مایع در صورت آزاد شدن ۸ فوت مکعب گاز تولید می نماید، این توسعه زیاد حجمی اثر شدید خنک کنندگی داشته بطوری که برودتی برابر با ۱۱۰- درجه فارنهایت ایجاد می نماید . اگر چه دی اکسید کربن سمی نیست ولی وقتی به میزان زیاد در فضای بسته مورد استفاده قرار گیرد میزان اکسیژن هوا را تقلیل داده و هر شخصی که در محل مذکور حضور داشته باشد، دچار کمبود اکسیژن شده در نتیجه ایجاد خفگی به وی دست خواهد داد .
چنانچه به هر علتی فشار داخلی سیلندر افزایش یابد سوپاپ ایمنی که درون آن یک دیسک پاره شونده وجود دارد، عمل کرده و تمام گاز سیلندر تخلیه می گردد . مقاومت این دیسک در حدود ۱۸۰ اتمسفر ( PSI 2700 ) میباشد، به همین خاطر سیلندر خاموش کننده گاز CO۲ نبایستی در زیر تابش مستقیم نور خورشید و یا در مجاورت دستگاههای حرارتی قرار گیرد . بدنه این نوع خاموش کننده باید قادر به تحمل فشاری معادل ۴۵۰ اتمسفر ( PSI 7000 ) باشد .
جهت کار با این نوع خاموش کننده، ابتدا دستگیره را گرفته و پین را بیرون بکشید، سپس اهرم را فشار دهید و گاز را بر روی حریق بریزید . بایستی مراقب بود که اعضای بدن با شیپور تخلیه کننده تماس پیدا نکند زیرا این قسمت به دلیل برودت زیاد ممکن است باعث سوختگی در محل تماس گردد . مکانیزم شیر این خاموش کننده باید طوری باشد که به سرعت باز و بسته گردد، در غیر این صورت گاز تبدیل به یخ شده و راه خروج را مسدود میکند، به همین دلیل از شیرهایی با مجرای خروجی بسیار کوچک در این دستگاه استفاده میگردد . مقدار تخلیه این خاموش کننده ۹۵٪ است و حداکثر پرتاب آن ۲ متر میباشد . زمان تخلیه این خاموش کننده حداکثر ۲۰ ثانیه میباشد .
آزمایشهای مقرری: هر شش ماه یکبار از سالم بودن دستگاه شامل زنگ زدگی، ضربه خوردگی، صدمه دیدگی نازل و لوله و سالم بودن شیر، اطمینان حاصل کنیم . سپس خاموش کننده را وزن کرده در صورتی که بیشتر از ۱۰٪ از وزن گاز داخل سیلندر کم شده باشد بایستی مجدداً شارژ گردد .
خاموش کنندههای هالوژنه ( B . C . F )
گرچه مواد هالوژنه بعنوان ماده اطفاء حریق قابل قبول و شناخته شده می باشند ولی استفاده از این مواد به دلیل صدمه زدن به لایه ازن محدود و ممنوع شده است، هرچند احتمال دارد که در بعضی از مؤسسات هنوز از این خاموش کنندهها استفاده شود . بمنظور ساخت مواد اطفائیه در این خاموش کنندهها از دو ماده به نامهای متان CH۴ و اتان C2H۶ بعنوان مواد پایه استفاده میشود که البته مواد هالوژنه جایگزین هیدروژن این ترکیبات میشود و مواد بدست آمده قابلیت اشتعال نداشته و حدوداً ۴ الی ۵ برابر از هوا سنگین تر هستند و به سرعت روی حریق را پوشانده و مانع از رسیدن اکسیژن به حریق میشود و از طرفی در واکنشهای زنجیره ای سوختی دخالت کرده و در نتیجه عمل اطفاء صورت می گیرد . این مواد تا زمانیکه در داخل سیلندر یا ظروف سر بسته هستند بصورت مایع و در محیط به صورت گاز می باشند .
این خاموش کنندهها را می توان در اکثر حریقها استفاده نمود، بخصوص در حریقهای دستگاههای برقی و همچنین دستگاههای ظریف الکتریکی از این خاموش کننده جهت آتش سوزی هائی که در یک سطح باشند مانند جامدات و مایعات قابل اشتعال می توان استفاده نمود .
عامل فشار: در این خاموش کنندهها از سه طریق بدست می آید ۱) فشار هوا یا ازت ۲) فشار گاز داخل کارتریج ۳) فشار درونی خود ماده
انواع خاموش کنندههای هالوژنه ۱) نوع سقفی که به صورت اتوماتیک عمل میکند . ۲) نوع بولینگی یا شیشه ای که با پرتاب بر روی حریق عمل اطفاء را انجام می دهد . ۳) به شکل استوانه ای
نوع سقفی این خاموش کنندهها در ظرفیتهای ۳-۹-۱۲ کیلویی ساخته شده و بطور اتوماتیک عمل میکند . این نوع خاموش کننده را معمولاً در محلهای مناسب به سقف نصب می کنند . راه خروج مایع با شیشه کوچکی محتوی مواد شیمیایی بسته میشود که از یک طرف مجرای خروج و از طرف دیگر به پائین کننده متصل میشود و راه خروج مایع را کاملاً مسدود می سازد .
وقتی در محلی آتش سوزی رخ دهد حرارت ناشی از حریق به شیشه محتوی مواد شیمیایی که نوعی الکل است رسیده و ماده داخل شیشه منبسط شده و در نتیجه شکسته و راه خروج مایع هالون باز و مایع مذکور بیرون پاشیده میشود و با دریافت حرارت به صورت بخار درآمده و روی حریق را می پوشاند و باعث خفه شدن حریق می گردد .
شیشه مواد شیمیایی در رنگهای متفاوت وجود دارد که هر کدام از رنگها در درجه حرارت بخصوصی باعث شکسته شدن خود شیشه می شوند . بنابراین با توجه به نیاز می توان نوع لازم را انتخاب و استفاده نمود . نوع بولینگی در این دستگاهها ماده هالوژنه در شیشه هایی به شکل بولینگ قرار داده شده که ظرفیت آن حدود ۱۲۰۰ گرم ماده هالوژنه میباشد . در صورت آتش سوزی آن را به میان آتش پرتاب می کنند که در اثر شکستن بطری مواد هالوژنه تبدیل به گاز شده و عمل اطفاء انجام میگردد .
نوع استوانه ای این نوع خاموش کننده را هم می توان به صورت دستی و هم بصورت اتوماتیک مورد استفاده قرار داد . اگر در محلی که خاموش کننده فوق به دیوار نصب است آتش سوزی به وجود آید در صورتی که کسی در محل نباشد یا متوجه نگردد و همچنین حرارت به حباب شیشه ای محتوی ماده شیمیایی برسد شیشه مذکور شکسته و راه خروج مایع هالون باز میشود .
خاموش کنندههای مواد کف
کف مورد مصرف برای اطفاء حریق مایعی است که به صورت پرتاب به روی مواد در حال اشتعال به سرعت روی آتش را پوشانده و مانع از برخاستن گاز قابل اشتعال از روی مواد میگردد و با پوشاندن سطح ماده در حال اشتعال از رسیدن اکسیژن هوا به آتش جلوگیری به عمل می آورد . وزن مخصوص آن کمتر از وزن مخصوص مایعات قابل اشتعال است لذا در سطح آن شناور گشته و پائین نمی رود . این نوع خاموش کنندهها به علل اشکالاتی که داشته اند در سالهای اخیر از رده مصرف خارج گردیده اند . ( قدرت پرتاب خاموش کنندههای کف حدود ۵ متر است و نسبت ترکیب آن با آب ۱ به ۸ است یعنی به ازای هر ۸ لیتر آب ۱ لیتر فوم اضافه می کنند و ظرفیت این نوع خاموش کنندهها معمولاً ۹ لیتری میباشد . )
شناسائی نوع خاموش کنندهها
بعضی از علائم و مشخصاتی که به وسیله سازندگان ارائه میشود یا روشهای دیگر که در این امر می تواند مفید واقع گردد در ذیل آمده است :
الف ) استاندارد: مؤسسه استاندارد معمولاً سازنده را ملزم به نوشتن اطلاعات لازم روی بدنه می نماید، به همین دلیل روی بدنه خاموش کنندهها، اطلاعاتی از قبیل نوع مواد اطفائی، ظرفیت، موارد استفاده و طرز کار با آن را بر روی برچسب نوشته و یا به صورت نقاشی کشیده شده بر روی خاموش کننده نصب می کنند .
ب) حروف: شاید امکان خواندن نوشتههای خارجی برای همه استفاده کنندگان وجود نداشته باشد، بنابراین از بعضی حروف که نماینده یک گروه از مواد قابل اشتعال میباشد استفاده و از خاموش کننده مذکور می توان برای اطفاء حریق آنها استفاده کرد .
حرف A این حرف معمولاً روی بدنه خاموش کننده ای که برای حریق جامدات مانند چوب، کاغذ، پارچه و مقوا مناسب است نوشته میشود .
حروف A.B این حروف معمولاً روی بدنه خاموش کننده ای که برای حریق جامدات معمولی مانند موارد بالا و مایعاتی از قبیل نفت و بنزین و . . . مناسب است نوشته میشود .
حروف A .B.C این حروف معمولاً روی بدنه خاموش کننده ای که پودر آن مناسب برای سه گروه آتش سوزی جامدات و مایعات که ذکر شد به اضافه وسایل الکتریکی است استفاده میشود .
حروف B.C این حروف معمولاً روی بدنه خاموش کننده ای که برای آتش سوزی مایعات و وسایل الکتریکی مناسب است نوشته میشود .
ج) شناسایی از روی قطعات دستگاه ۱) خاموش کننده گاز CO۲ دارای بدنه ای یک تکه، بدون درز و نازلی قیفی شکل است . ۲) خاموش کننده محتوی آب دارای نازلی با قطر کم است . ۳) خاموش کننده محتوی کف مکانیکی دارای نازلی با سوراخهای هواکش است . ۴) خاموش کننده محتوی پودر دارای نازلی معمولی می باشند .
د) شناسایی نوع خاموش کننده از طریق رنگ بدنه سیلندر ۱) خاموش کننده محتوی آب به رنگ قرمز ۲) خاموش کننده محتوی پودر به رنگ آبی ۳) خاموش کننده محتوی گاز CO۲ به رنگ مشکی ۴) خاموش کننده محتوی هالوژنه به رنگ سبز ۵) خاموش کننده محتوی کف به رنگ زرد یا کرم رنگ
نوع خاموش کننده جامدات مایعات قابل اشتعال گازهای قابل اشتعال وسایل برقی فلزات قابل اشتعال آب ++ - - - - کف + + + - - - پودر شیمیایی + + + + + - پودر خشک - + + + - CO۲ - + + + + - مواد هالوژنه - + + + -
تعیین مکان مناسب جهت نصب خاموش کننده
۱) حداکثر در ارتفاع۱/۵ متری از سطح زمین نصب گردد . چنانچه وزن خاموش کننده بیشتر از ۱۸ کیلوگرم باشد حداکثر در ارتفاع ۱ متری سطح زمین نصب گردد . ۲) در نزدیکی ورودی و خروجیها قرار گیرد . ۳) مسیر جهت دسترسی، کوتاه و خالی از وسایل دست و پاگیر و مزاحم باشد . ۴) در مکانی نصب گردد که امکان صدمات فیزیکی به آن را به حداقل برساند . ۵) سیلندر در فضای باز و در مقابل تابش مستقیم نور خورشید یا برف و باران قرار نگیرد . ۶) باید دقت داشت که خاموش کننده در فاصله ای دورتر از مواد مخاطره آمیز نصب شود . ۷) وقتی که خاموش کننده بر روی دیوار نصب میشود باید از بستهای مخصوص استفاده شود . ۸) توزیع یکنواخت صورت پذیرد .
سیستم اعلام حریق
شماتیک سیستم اعلام حریق
سیستم اعلام حریق، به مجموعهای از قطعات الکترونیکی گفته میشود که وظیفه آشکارسازی حریق در اماکن مختلف را بر عهده دارد.
انواع سیستمهای اعلام حریق
سیستمهای اعلام حریق به دو گروه خودکار و دستی تقسیم میشوند. در سیستمهای دستی، شستی اعلام حریق، تنها منبع تشخیص حریق است. درواقع کار تشخیص حریق در اینگونه سیستمها فقط به انسان سپرده شدهاست و در مکانهایی که انسان حضور ندارد، کاربردی ندارند. بر خلاف اینگونه سیستمها، سیستمهای اعلام حریق خودکار، وابستگی کمتری به تشخیص انسان دارند. سیستمهای خودکار، به دو گروه آدرسپذیر، و غیر آدرسپذیر تفکیک میشوند. در سیستم آدرسپذیر، علاوه بر اعلام حریق، محل دقیق وقوع آن نیز مشخص میشود.
اجزای تشکیل دهنده سیستمهای اعلام حریق
سیستمهای اعلام حریق خودکار قدیمی، معمولاً از یک حسگر یا آشکارساز که خود متصل به خروجی صوتی بود، تشکیل شده بودند. ولی این سیستمها در سالهای اخیر، دیگر مورد استفاده قرار نمیگیرند. سیستمهای جدیدتر معمولاً از تعدادی شستی اعلام حریق و تعدادی حسگر یا آشکارساز (Detector)، یک سیستم پردازش مرکزی و تعدادی خروجی تشکیل میشوند.
حسگرها
حسگرهای اعلام حریق، (بسته به اینکه به کدام مشخصه آتش حساس باشند) در گروههای حسگرهای دود، حسگرهای حرارت حسگر منو اکسید کربن، حسگر شعله و حسگرهای ترکیبی جای دارند.
حسگر دود
حسگرهای دود کار تشخیص دود در محل را برعهده دارند. این حسگرها معمولاً در دو گروه حسگر نوری و حسگر یونیزاسیون جای میگیرند. حسگرهای نوری با ارسال علایم نوری به یک گیرنده (که در داخل خود حسگر مسقر است) میزان تغییر و کاهش نور رسیده را اندازه گیری میکنند و اگر تغییر آشکاری در میزان نور دریافتی مشاهده کنند، آن را به حریق تعبیر میکنند. حسگرهای یونیزاسیون، شامل دو صفحه نزدیک به هم (الکترودها) هستند و از هوای محیط به عنوان الکترولیت استفاده میکنند. چنانچه تغییر ناگهانی در غلظت هوای محیط روی دهد، حسگر آن را به حریق تعبیر میکند. حسگرهای یونیزاسیون، حاوی مقادیر کمی مواد رادیواکتیو بوده (برای یونیزه کردن ذرات موجود در هوای اطراف الکترودها)و برای همین عمر دائمی ندارند.
حسگرهای حرارت، کار تشخیص حرارت در محل را بر عهده دارند. روش کار این حسگرها کاملا مشابه ترموکوپل یخچالهای خانگی است. این حسگرها در داخل خود دو صفحه از مواد متفاوت و چسبیده به هم دارند که با گرم شدن و یا سرد شدن، جهت خم شدن صفحه ترکیبی تغییر میکند و باعث اتصال جریان میشود. انواع جدیدتر این حسگرها دارای ترمومتر بوده و به تغییرات درجه حرارت حساس میباشد.
حسگرهای ترکیبی، حسگرهایی هستند که از ترکیب یک حسگر دود و یک حسگر حرارت بوجود آمدهاند و میتوان خروجی آنها را بسته به حساسیت محل و تعداد اعلامهای اشتباه بر روی و/یا تنظیم نمود. روشن است که در حالت «یا» تعداد اعلامهای اشتباه بیشتر بوده و در حالت «و» اعلام با تاخیر بیشتری صورت میگیرد.
سیستم مرکزی
سامانه متصل به رایانه
سیستم مرکزی، یک سامانه تشخیص حریق است. در این سامانه اعلامهای حسگرها تجزیه و تحلیل شده و برای اعلام حریق یا در حالتهای مشکوک، اعلام نیاز به بازبینی انسان تصمیم گیری میشود. این سیستمها اغلب یه صفحه کلید برای ورود فرامین توسط انسان و مانیتور برای مشاهده فرامین مجهز هستند. این سیستمها امروزه یه رایانه متصل شده و از طریق نرمافزار مخصوص خود، برنامه را دریافت میکنند. یکی دیگر از وظایف این سیستمها انتخاب نوع خروجی (آژیر خطر عمومی، آژیر خطر در جاهای خاص، تماس با مرکز آتش نشانی و سایر خروجیها) است.
خروجیها
خروجی سیستمهای اعلام حریق، بسته به محل وقوع یا نوع حریق ایجاد شده، میتواند شامل موارد مختلفی باشد. تماس خودکار با آتش نشانی محلی، روشن نمودن تابلوهای خروج اضطراری، فعال سازی سیستم اطفای حریق خودکار، به صدا درآوردن آژیرهای خطر، قفل کردن یا از حالت قفل خارج کردن دربهای محلهای مختلف (مانند در خروجیهای اضطراری) همگی از مواردی است که میتواند بسته به تصمیم سیستم انجام شود.
سیم کشی
دو روش کلی برای سیم کشی سیستمهای اعلام حریق وجود دارد. روش حلقهای (Loop) یا روش ستارهای. در قدیم که سیستمهای آدرسپذیر وجود نداشتند، اغلب از روش حلقهای استفاده میشد. در این روش، حسگرها برروی یک حلقه مستقر بودند و این حلقه، از اتاقی به اتاق دیگر، و از حسگری به حسگر دیگر میرسید. بعدها، تصمیم بر این شد که هرگروه از حسگرها که مربوط به محلی خاص در ساختمان هستند، با رشته سیم مجزایی به سیستم مرکزی متصل باشند تا بتوان تشخیص داد که حریق دقیقا در کدام محل رخ دادهاست.
با پیشرفت فنآوری، سیستم سیم کشی مجددا به حالت حلقهای بازگشتهاست. به این مفهوم که جریان تغذیه توسط دو رشته سیم و جریان اطلاعات توسط دو رشته دیگر با سیستم مرکزی میرسد. برای هر حسگر کد مخصوصی اختصاص داده شدهاست و سیستم بدون نیاز به سیم کشی مجزا برای هر حسگر، آن حسگر و محل قرار گیری آنرا به خوبی (از روی کد مخصوصش) میشناسد. ارسال کدها و اطلاعات بین حسگرها و سیستم مرکزی در هر ثانیه چندین بار صورت میگیرد و حسگر حتی نیاز خود به سرویس و تعمیر را نیز به سیستم مرکزی اعلام مینماید.
مونیتورینگ
سیستمهای اعلام و اطفا حریق اتومات معمولاً از یک مانیتور در قسمتهای پر تردد یا نگهبانیها که به صورت ۲۴ ساعت حضور دارند استفاده میشود که این پنلها را Mimic panelمینامند
سیستم اعلام حریق متعارف
سیستم اعلام حریق متعارف
سیستم متعارف از قدیمی ترین انواع سیستمهای اعلام حریق است که علی رغم تغییرات کیفی اندک، هم چنان مورد استفاده قرار میگیرد. در این سیستم چندین حسگر(Detector) و شستی که یک منطقه از ساختمان را پوشش میدهند در قالب یک مدار به هم پیوسته، به تابلوی کنترل مرکزی متصل میشوند. بنابراین هر مدار نمایندهٔ یک منطقهاست. در ساختمانهای عمومی اعلام ناشی از حریقی کوچک ممکن است موجب هراس تعداد زیادی و یا اخلال در روند معمولی فعالیتها گردد از این رو در این اماکن استفاده از پیش پیام سیستمهای دو مرحلهای مناسب تر است.
همان گونه که در تصاویر مشخص است، نحوهٔ هم بندی تجهیزات کشف و تشخیص نسبت به تابلوی کنترل مرکزی به صورت شاخهای و یا به عبارت دیگر شعاعی است. هر تابلوی کنترل مرکزی متعارف میتواند ۲،۴،۸ و یا مدارهای بیشتری را پشتیبانی کند.
سیستم اعلام حریق آدرس پذیر
اصول کشف و تشخیص حریق در سیستمهای آدرس پذیر، مشابه سیستمهای متعارف است، به جز این که در این گونه سیستمها، هر یک از حسگر(Detector)های اتوماتیک و یا شستیها دارای آدرس منحصر به فردی هستند که از طریق آن تابلوی کنترل مرکزی قادر به شناسایی و تعیین هر یک از آن هاست. مدار کشف در این گونه پشتیبانی کند. این سیستمها به دو صورت حلقه و شاخه پیکربندی میگردد.
( برداشت از دانشنامه آزاد ویکی پدیا )
آتشسوزی :
در آتشسوزی، سریع و دقیق فکر کردن حیاتی است. آتش به سرعت گسترش پیدا میکند. بنابراین اولین اولویت شما، آگاه کردن افراد در معرض خطر است. اگر در داخل ساختمان هستید، نزدیکترین آژیر حریق را فعال کنید. همچنین باید فوراً به خدمات اورژانس اطلاع دهید، اما اگر این کار، خروج شما را از محل به تأخیر میاندازد، امنیت خود را به خطر نیندازید. افرادی که در آتش گیر افتادهاند، به سرعت دچار هراس میشوند. شما به عنوان ارایهکننده کمکهای اولیه، میتوانید با آرام کردن افرادی که رفتارشان احتمالاً ترس و دلهره را در دیگران تشدید میکند، از میزان هراس بکاهید. افراد را برای ترک محل، تشویق و کمک کنید. هرگز برای برداشتن لوازم شخصی، مجدداً به ساختمان در حال سوختن وارد نشوید و یا خروج خود را به تأخیر نیندازید. تنها موقعی میتوانید وارد ساختمان شوید که یک آتشنشان راه را برای این کار باز کرده باشد.
هشدار!
تحت هیچ شرایطی از آسانسور استفاده نکنید.
پس از ورود به محل حریق یا اشتعال، یک لحظه صبر کنید، محل را زیر نظر گرفته و فکر کنید و به سرعت وارد صحنه نشوید. امکان دارد مواد قابل اشتعال یا انفجار (مثل گاز یا دودهای سمی) یا خطر برق گرفتگی وجود داشته باشد. یک آتشسوزی جزیی میتواند در عرض چند دقیقه گسترش یافته، تبدیل به یک حریق جدی شود. اگر خطری شما را تهدید میکند، تا رسیدن خدمات اورژانس منتظر بمانید.
هرگز اقدام به خاموش کردن آتش نکنید مگر آنکه پیش از آن به خدمات اورژانس اطلاع داده باشید و مطمئن باشید که خود را در معرض خطر قرار نمیدهید.
نحوه برخورد با آتشسوزی :
برای شروع و ادامه پیدا کردن حریق ۳ چیز باید وجود داشته باشد: جرقه آتش (یک جرقه الکتریکی یا شعله)؛ یک منبع سوخت (بنزین، چوب یا پارچه)؛ و اکسیژن (هوا). برای شکستن این «مثلث حریق» باید یکی از این اجزا را حذف کنید. به عنوان مثال:
سوییچ ماشین را خاموش کنید و یا شیر سوخت را در ماشینهای دیزلی بزرگ خارج کنید.
تمام مواد سوختنی را که میتوانند به عنوان منبع سوخت برای آتش عمل کنند (مثل کاغذ و مقوا) از مسیر آتش دور کنید.
درها را به روی آتش ببندید تا منبع اکسیژن آن قطع شود.
شعلههای آتش را با استفاده از پتو یا سایر مواد غیرقابل نفوذ، خفه کرده، مانع رسیدن اکسیژن به آن شوید
ترک ساختمان در حال سوختن :
هنگامی که آتش را در یک ساختمان مشاهده میکنید یا به آن مشکوک میشوید، نزدیکترین آژیر حریق را فعال کنید. سعی کنید بدون آنکه خود را در معرض خطر قرار دهید، به افراد کمک کنید تا ساختمان را ترک کنند. درها را پشت سر خود ببندید تا از گسترش آتش جلوگیری شود. به دنبال راههای خروج از آتش و محلهایی برای تجمع بگردید. شما باید قبلاً عملیات تخلیه را در محل کار خود فرا گرفته باشید. وقتی با ساختمانهای دیگری مواجه میشوید، نشانههای مربوط به راههای گریز اضطراری را دنبال کنید و دستورات (روی آنها) را انجام دهید.
کمک به گریز از ساختمان در حال سوختن: افراد را تشویق کنید که خونسرد اما سریع، ساختمان را از طریق نزدیکترین خروجی امن ترک کنند. اگر مجبور به استفاده از راهپله هستید، مطمئن شوید که کسی عجله نخواهد کرد و خطر سقوط وجود ندارد.
آتش گرفتن لباس :
همیشه الگوی زیر را طی کنید: توقف، انداختن روی زمین و چرخاندن. در صورت امکان قبل از اقدام به چرخاندن مصدوم، وی را در یک پارچه کلفت بپیچید.
از وحشتزده شدن، دویدن یا بیرون رفتن مصدوم جلوگیری کنید. هرگونه حرکت یا باد، مانند بادبزن به شعلهها دامن میزند.
مصدوم را به زمین بیندازید.
در صورت امکان، با یک کت، پرده، پتو (غیر از انواع نایلونی یا گشادبافت)، فرش یا سایر پارچههای کلفت، مصدوم را محکم بپیچید.
مصدوم را روی زمین بچرخانید تا شعلهها خفه شوند.
اگر آب یا مایع غیرقابل اشتعال دیگری در دسترس است، مصدوم را طوری روی زمین بخوابانید که بخش در حال سوختن در بالا قرار گیرد و ناحیه سوختگی را با مایع خنک کنید.
هشدار!
هرگز از مواد قابل اشتعال برای خفه کردن شعله استفاده نکنید.
اگر لباس خودتان آتش گرفت و نیروی کمکی در صحنه حاضر نبود، با پیچاندن محکمِ پارچه مناسب به دور خود و چرخیدن روی زمین، آتش را خاموش کنید.
دود و گاز:
آتشسوزی در فضای بسته، جو خطرناکی ایجاد میکند که اکسیژن کمی دارد و ممکن است با مونوکسید کربن و گازهای سمی آلوده شده باشد. هرگز وارد ساختمانی که در حال سوختن یا پر از گاز است نشوید و هرگز دری را که به محل آتشسوزی ختم میشود، باز نکنید. این کارها را به گروه خدمات اورژانس واگذار کنید.
اجتناب از دود و گاز در صورتی که در داخل ساختمان در حال سوختن هستید، اقداماتی برای اجتناب از استنشاق دود و گازهای مضر انجام دهید. فضای باز زیر در را مسدود کنید و نزدیک به کف اتاق قرار بگیرید تا با دود کمتری مواجه شوید.
آنچه از عهده شما برمیآید :
اگر در یک ساختمان در حال سوختن گیر افتادید، به یک اتاق پنجرهدار پناه برده، در را ببندید. اگر مجبور هستید از یک اتاق پر از دود عبور کنید، در حالت نشسته حرکت کنید: هوا در سطوح پایین و نزدیک کف، صافتر است.
اگر مجبور به فرار از پنجره هستید، ابتدا پاهای خود را خارج کنید؛ سپس (با گرفتن لبه پنجره) به اندازه طول دستهایتان به زمین نزدیک شده، بعد بپرید.
با استفاده از مطلب مندرج در سایت بوعلی.
عوامل مؤثر بر گسترش و شدت حریق:
1) افزایش دسترسی آتش به اکسیژن : این عامل توسط جریان هوا امکان پذیر خواهد بود همچنین در موارد دیگری مثل حضور آب اکسیژنه ( به علت تجزیه این ماده و آزاد شدن اکسیژن , حریق دسترسی بیشتری به اکسیژن خواهد داشت )
2) ثبات شیمیایی ماده سوختنی : هرچه ثبات از نظر حالت و ترکیب شیمیایی کمتر باشد حریق افزوده می شود مانند : مواد نفتی و مواد معدنی
3) سطح ماده سوختنی : هرچه سطح ماده قابل احتراق گسترده تر باشد شدت و سرعت حریق بیشتر خواهد بود .
مراحل احتراق :
1) اشتعال اولیه : که در این لحظه آتش سوزی رخ داده است .
2) رشد آتش : در این مرحله معمولاَ سوخت کند می سوزد , دود و گاز تولید می شود و ممکن است از چند دقیقه تا چند ساعت به طول بینجامد .
3) پیشروی شعله : در این مرحله , آتش به اغلب مواد سوختنی سرایت کرده و درجه حرارت سریعاَ افزایش می یابد .
4) اوج احتراق : در این مرحله , آتش به حداکثر شدت خود رسیده و مواد به راحتی در حال سوختن می باشند .
5) پس نشینی : سوخت کاهش یافته و در حال از بین رفتن می باشد , حجم آتش نیز کم کم کاهش پیدا می کند .
6) نیمه سوختن : زنجیره ی واکنش های خودکار احتراق در حال از هم گسیختن می باشد .
7) خاموش شدن : در این مرحله آتش خاموش می شود.
Back Draft: در یک محیط بسته که آتش وجود دارد بعد از مدت زمانی به دلیل بسته بودن دربها و پنجره ها اکسیژن مورد نیاز برای آتش سوزی کاهش یافته و در نتیجه ناقص سوزی سوخت آغاز می شود حتی ممکن است در اثر کمبود اکسیژن شعله آتش نیز خاموش گردد و کند سوزی ادامه یابد , در این شرایط محیط به صورت خطرناکی مملو از گازها و بخارات قابل اشتعال شده و با رسیدن هوای کافی ( به واسطه باز شدن یک در ) بخارات و گازهای قابل اشتعال داخل محیط دچار آتش سوزی ناگهانی و یا حتی انفجار گردد که این اتفاق به صورت خروج یک گوی آتشین از داخل محیط آتش سوزی مشاهده می شود.
نشانه های Back Draft :
1- دود متراکم سفید مایل به خاکستری
2- درب داغ محل
Flash Over: گر گرفتن به مرحله ای گفته می شود که آتش با یک حرکت سریع و ناگهانی تمامی مواد سوختنی و فضا رابه طور یکپارچه مشتعل می کند , در این مورد عامل کنترل کننده سرعت احتراق , سطح ماده سوختنی است . دمای مورد نیاز برای این پدیده حداقل 550 درجه سانتی گراد بوده و طی آن خسارت در یک آتش سوزی تقریباَ کامل خواهد بود .
Beleve: یا انفجار ناشی از افزایش بخار حاصل از جوشیدن مایع که در اثر افزایش این فشار , انفجار شدیدی رخ می دهد .
مانند سیلندر گاز مایع 11 کیلویی : وقتی فشار داخلی زیاد شود با جنبش های زیاد مولکولی مواجه می شود. وقتی حرارت زیاد شود فشار داخلی زیاد می شود به همین دلیل سوپاپ اطمینان گاز اضافی را بیرون می ریزد .
انفجار این مخازن زمانی صورت می گیرد که درجه ی حرارت مایع داخل مخزن به بالاتر از نقطه ی جوش خود برسد .
موارد دیگری که باعث ایجاد این انفجارات می شود شامل : ضعیف شدن بدنه ی سیلندر در اثر حرارت , برخورد ( در تصادفات ) نیز می تواند باعث افزایش شدت Beleve شوند.
بعضی از بلوی ها آتش سوزی ندارند مانند : آبگرمکن و زودپز اما شدت تخریب بالایی دارند.
گرمای احتراق :
گرمایی است که در اثر سوختن یک گرم از جسم تولید می شود.
واحد: کالری بر گرم
فشار بخار :
فشار اعمال شده به وسیله بخارات مولکولهای جدا شده از سطح مایع یا جامد در نقطه تعادل , فشار بخار نامیده می شود.
انفجار :
عبارت است از آزاد شدن انرژی با سرعت بسیار زیاد که نتیجه اکسیداسیون سریع است .
تفاوت انفجار و احتراق ناشی از انرژی حاصله نیست بلکه تفاوت این دو در سرعت آزاد شدن انرژی است .
درجه حرارت اشتعال به عوامل زیر بستگی دارد :
1) درصد بخار تولید شده از ماده قابل اشتعال در محیط
2) مقدار درصد اکسیژن موجود در محیط
3) نوع منبع آتش زنه و مدت زمانی که جسم قابل اشتعال در مجاورت آن منبع قرار دارد
4) شکل و حجم محلی که بخارات در آن قرار دارند
××× وجود کاتالیزور در محیط : در واکنش کمک می کند اما باعث واکنش نمی شود.
حدود اشتعال یا انفجار :
زمانی که این گاز یا بخار مشتعل گردد با هوای کافی مخلوط شده و نسبت قابل اشتعال یا انفجار را به وجود می آورد . این قابلیت بستگی به درصد اختلاط آن با هوا دارد . اگر سوخت خیلی زیاد یا خیلی کم باشد انفجار انجام نخواهد شد , در این صورت گفته می شود که مخلوط بالاتر یا پایین تر از حدود اشتعال یا انفجار خود است .
پایین ترین حد اشتعال عبارت است از کمترین حد تراکم که باعث ایجاد شعله یا انفجار گردد . همچنین بالاترین حد اشتعال یا انفجار عبارت است از بیشترین حد تراکم که باعث ایجاد انفجار یا شعله گردد .
علل و شرایط بروز حریق :
× اشکالات فنی از جمله اشکالات موجود در سیستم تاسیسات و سیم کشی ها , بی توجهی و سهل انگاری افراد , نا آگاهی افراد و حریق های عمدی , بیشترین سهم را در بروز آتش سوزی دارند , هم چنین موارد زیر از لحاظ علمی شامل بروز حریق می شوند :
1) آتش گیری مستقیم مانند نزدیک کردن یک شئ شعله ور به ماده سوختنی
2) افزایش تدریجی دما مانند بالا رفتن تدریجی حرارت در توده های زغال سنگ که به تدریج باعث افزایش فعل و انفعالات آنها شده و سوختن آغاز می شود .
3) واکنش های شیمیایی مانند ترکیب آب و اسید یا پتاسیم با آب
4) استحکاک , مانند ترمز شدید چرخهای هواپیما روی باند فرودگاه یا مالش بین دو جسم آتش گیر ( چوب و چوب )
5) تمرکز پرتوهای مرئی و نامرئی , در این حالات به دلیل خاصیت ذره بینی تمرکز نور روی اجسام می تواند باعث ایجاد آتش سوزی شود ( تمرکز نور خورشید توسط ذره بین بر روی برگ یا کاغذ )
6) الکتریسیته جاری مانند حرارت حاصله از عبور جریان برق از یک رسانای دارای مقاومت بالا می تواند باعث آتش سوزی شود
7) الکتریسیته ساکن به دلیل ایجاد جرقه ناشی از اختلاف پتانسیل در مکانهایی که دارای گاز یا بخار مواد آتش گیر باشند می تواند باعث شروع آتش سوزی شود
8) صاعقه دارای صدها هزار ولت اختلاف پتانسیل الکتریکی است و می تواند به سادگی باعث بروز آتش سوزی شود
9) انفجار دینامیت یا TNT و بسیاری مواد منفجره دیگر ، هنگام انفجار می توانند آتش سوزیهای بزرگ پدید آورند
10) تراکم بیش از حد مواد سوختنی در حالت بخار یا گاز ، مشابه آنچه درون موتورهای درون سوز اتفاق می افتد که همراه با یک عامل راه انداز مانند جرقه می تواند باعث بروز حریق شود
آتش چیست ؟
آتش عبارتست از یک سری واکنش های شیمیایی و اکسیداسیون اگزوترمیک که دارای نور , حرارت و شعله است .
اکسیداسیون :
ترکیب مواد با اکسیژن را اکسیداسیون می گویند ( احتراق )
تعریف واکنش اکسیداسیون اگزوترمیک :
نوعی واکنش حرارت زا است که طی آن ضمن ترکیب شدن مواد شیمیایی با اکسیژن حرارت ایجاد می گردد.
بعضی واکنش ها حرارت زا هستند و بعضی دیگر حرارت گیر , به عنوان مثال :
واکنش بین کربن و سولفور که در درجه حرارت بالا انجام میگردد و تولید دی سولفید کربن می کند نوعی واکنش حرارت گیر است .
مثلث حریق :
اضلاع این مثلث نشان می دهد که چه موادی لازم است که حریق ایجاد شود .
1- ماده سوختنی : هر چیزی که قابل ترکیب شدن با اکسیژن باشد .
2- اکسیژن در محیط : حداقل تراکم مورد نیاز برای ایجاد آتش سوزی در مورد اکسیژن 16% است ( در هوای معمولی 21% اکسیژن وجود دارد .)
واکنش های زنجیره ای که در اثر تغییر حالت مداوم ماده و ترکیب مکرر ان با اکسیژن موجب تداوم آتش سوزی می گردد .
3- حرارت : برای شروع هر آتش سوزی لازم است تا درجه ی حرارت به اندازه کافی برسد حتی در مواقعی که آتش سوزی شروع شده باشد چنانچه حرارت کاهش یابد دامنه حریق محدود شده و سرانجام خاموش خواهد شد.
نقطه شعله زنی و درجه اشتعال :
نقطه شعله زنی : درجه حرارتی است که در آن درجه , یک ماده سوختنی به اندازه ی کافی از خود بخار تولید کرده و به محض نزدیک شدن شعله یا جرقه به آن باعث شعله ور شدن و شروع حریق می گردد.
درجه اشتعال یادرجه آتش گیری :
کمترین درجه حرارتی است که برای ادامهع احتراق ماده سوختنی نیاز است . در این درجه حرارت باعث فعال شدن انرژی محرکه ی اجزای مولکول شده و مولکولها را از هم جدا می نماید در این حرارت بخار کافی برای ادامه حریق تولید می گردد .
با توجه به تعاریف فوق درجه اتش گیری یک ماده از نقطه شعله زنی آن ماده بالاتر است.
|
نقطه شعله زنی |
درجه آتش گیری |
نام ماده |
|
30 – درجه سانتیگراد |
450 درجه سانتیگراد |
بنزین
|
|
12/7 درجه سانتیگراد |
422 درجه سانتیگراد |
الکل اتیلیک
|
شعله :
یک واکنش احتراقی است که حرارت و نور را به محیط اطراف انتشار می دهد , ساختار آنها متغیر و گوناگون بوده و به نوع گاز یا بخاری که می سوزد بستگی دارد .
شعله وری :
یک مخلوط سوختنی و اکسیدی که انرژی کافی آزاد می کند و اجازه می دهد که شعله به سوی ناحیه ی آتش نگرفته گسترش یابد را شعله وری گویند .
درجه حرارت خودسوزی :
آتش گیری مواد همیشه نیاز به جرقه یا شعله ندارد بلکه در درجه حرارتهای معینی ممکن است آتش گیری انجام و حتی خود به خود سوزی اتفاق افتد این عمل ممکن است پس از رسیدن به درجه ی آتش گیری و واکنش شیمیایی بین مواد و یا بالا رفتن تراکم گازهای ارگانیسمی محیط قابل اشتعال ( ضایعات آلی و حیوانی ) به وجود آید.
C = C
برخی از مواد خصوصاً مواد آلی که ریشه کربنی دارند ممکن است در درجه حرارت محیط با اکسیژن واکنش نشان دهند مثل ترکیبات روغن برزک که دارای پیوندهای مضاعف کربن ؤ کربن هستند یا همچنین تأثیر باکتری روی بعضی مواد الی موجب ازدیاد درجه ی حرارت آنها شده و احتمال بروز آتش سوزی زیاد خواهد شد .
به وبلاگ دختران آتش خوش آمدید امیدواریم با استفاده از مطالب این وبلاگ شما عزیزان را در حفظ امنیت و ایمنی خانواده و جامعه یاری دهیم.
با تشکر گروه دختران آتش...
نظرات () لینک مطلب